PC start niet op? Zo vindt u de oorzaak en de oplossing

Voordat u aan de binnenkant denkt, eerst de buitenkant. Een verrassend groot deel van de “kapotte” pc’s die wij in de winkel binnenkrijgen, blijkt een losse kabel of een probleem met de stekkerdoos te hebben.

1. Zit de stroomkabel stevig vast, zowel in de pc als in het stopcontact?
2. Werkt het stopcontact? Test het even met een lamp of telefoonlader.
3. Gebruikt u een stekkerdoos met schakelaar? Controleer of die aanstaat.
4. Staat de schakelaar op de voeding (aan de achterkant van de pc) op “I” (aan)?
5. Blijft alleen het beeld zwart? Controleer of de monitor aanstaat en of de juiste ingang (HDMI, DisplayPort of VGA) is gekozen.

Allemaal in orde en nog steeds niets? Dan gaan we een stap verder.

De meest voorkomende oorzaak is een defecte voeding (PSU). Ook een kapotte aan/uit-knop of een probleem op het moederbord komt voor.

Probeer dit veilig zelf

1. Haal de stroomkabel volledig los en houd daarna de aan/uit-knop ongeveer 30 seconden ingedrukt. Hiermee helpt u eventuele achtergebleven elektrische lading te ontladen.
2. Sluit de kabel daarna weer stevig aan, aan beide kanten.
3. Sluit de pc ook eens rechtstreeks op het stopcontact aan, dus zonder stekkerdoos.
4. Koppel ook alle usb-apparaten los en probeer het opnieuw.

Uit de werkplaats: een stroomkabel zelf is vrijwel nooit defect, maar een half losse kabel of een kapotte stekkerdoos zien we wekelijks. Gebeurt er daarna nog steeds niets, dan is de voeding een van de meest waarschijnlijke oorzaken. Het goede nieuws: een voeding vervangen is doorgaans een relatief voordelige reparatie.

Deze vragen stellen wij u in de winkel. Stel ze uzelf alvast

• Begon het probleem plotseling, of haperde de pc al langer? Moest u de laatste weken al eens vaker proberen voordat hij aanging? Een probleem dat geleidelijk erger wordt, kan wijzen op een verouderende voeding. Een pc die van de ene op de andere dag helemaal niet meer reageert, kan verschillende oorzaken hebben, zoals een defecte voeding, een probleem met het moederbord, de aan/uit-knop of de stroomvoorziening.
• Moest u de aan/uit-knop vaker dan één keer indrukken, of extra diep? Een versleten aan/uit-knop wordt verrassend vaak over het hoofd gezien. In de werkplaats kunnen we dit controleren door de knop tijdelijk te omzeilen en het moederbord rechtstreeks te starten.
• Ruikt u een brandlucht bij de pc? Zet hem dan niet meer aan en kom langs.
• Is er onlangs een stroomstoring geweest, of is er bliksem ingeslagen in de buurt? Denk daarbij ook aan uw modem: overspanning kan ook via een internet- of netwerkkabel binnenkomen in plaats van via het stopcontact. Deed uw internet het die dag ook niet, dan is dat een belangrijke aanwijzing.
• Kijk in de meterkast: is er een groep uitgevallen?
• Brandt er een klein lampje op het moederbord? Kijk in de behuizing of schijn met een zaklamp door het rooster. Dat standby-lampje vertelt of er een bepaalde voedingsspanning bij het moederbord aanwezig is. Brandt het wél, dan verschuift de verdenking naar de aan/uit-knop of het moederbord. Brandt het níet, dan is de voeding een belangrijke verdachte, maar daarmee is nog niet bewezen dat de voeding defect is. Let op: niet elk moederbord heeft zo’n lampje, vooral bij kant-en-klare merksystemen ontbreekt het vaak. Geen lampje gevonden? Trek er dan geen conclusie uit; in de werkplaats testen we de voeding gericht en kunnen we bepalen waar het probleem zit.

Vaak ligt de oorzaak bij het werkgeheugen (RAM), de videokaart, de beeldkabel of de monitor. Ook het moederbord of de voeding kan hierbij een rol spelen.

Zoek eerst uit: is de pc echt vastgelopen, of doet alleen het beeld het niet?

Dat kan zonder schroevendraaier.

1. Druk op Caps Lock. Reageert het lampje op het toetsenbord, dan is dat een aanwijzing dat het systeem op dat moment nog reageert. De verdenking verschuift dan richting het beeld, maar dit bewijst niet hoe ver de pc met opstarten is gekomen. Hij kan bijvoorbeeld ook op een BIOS-melding of andere foutmelding staan te wachten.
2. Steek een usb-stick in de pc en luister. Hoort u het bekende Windows-geluidje waarmee Windows een usb-apparaat herkent, dan is Windows ver genoeg opgestart om daarop te reageren. De kans is dan groot dat het probleem bij het beeld zit: bijvoorbeeld de videokaart, beeldkabel, verkeerde video-uitgang of monitor.
3. Kijk wat de monitor zelf zegt. De melding “geen signaal” betekent dat de monitor een ingangssignaal verwacht maar geen bruikbaar beeldsignaal ontvangt. Controleer eerst of de juiste ingang op de monitor is geselecteerd en probeer eventueel een andere kabel of uitgang. Blijft de monitor volledig donker, test hem dan op een ander apparaat of sluit de pc met een HDMI-kabel aan op uw tv.
4. Heeft uw moederbord kleine debug-ledjes (CPU, DRAM, VGA, BOOT)? Kijk dan welk lampje blijft branden. Dat geeft een belangrijke aanwijzing over de fase waarin het opstarten blijft hangen. Let wel: zo’n lampje wijst niet automatisch aan welk onderdeel defect is. Een DRAM-led kan bijvoorbeeld ook worden veroorzaakt door een probleem met een geheugenslot, de geheugencontroller of de instellingen.

Wat u zelf kunt proberen

Controleer de monitorkabel aan beide kanten of probeer een andere kabel. Heeft uw pc naast de videokaart ook een beeldaansluiting op het moederbord? Sluit de monitor daar dan eens op aan. Let wel: dit werkt alleen als uw processor over geïntegreerde grafische voorzieningen beschikt.

Wie handig is, kan de RAM-modules er voorzichtig uit halen en weer stevig terugplaatsen; een half losse geheugenmodule is een klassieker. Let daarbij op de vergrendeling: afhankelijk van het type moederbord en geheugenbank zitten er aan één of beide uiteinden klemmetjes die eerst moeten worden vrijgemaakt.

En haalt u ooit de videokaart eruit: het PCIe-slot heeft aan het uiteinde een borgclip die u eerst moet ontgrendelen voordat u de kaart optilt. Bij moderne kaarten zit dat clipje vaak gedeeltelijk onder de koeler en is het lastig te bereiken. Trek de kaart nooit met kracht los. Daarmee kunt u het slot beschadigen of het in het ergste geval zelfs van het moederbord lostrekken.

Het aantal piepjes en het ritme vormen een foutcode, maar de betekenis daarvan verschilt per BIOS/UEFI en fabrikant. Vaak hebben de codes te maken met het werkgeheugen, de videokaart of een ander onderdeel dat tijdens de POST niet goed wordt gedetecteerd.

Probeer dit veilig zelf

1. Tel hoeveel piepjes u hoort en of ze lang of kort zijn.
2. Noteer het patroon zo precies mogelijk, bijvoorbeeld “1 lange, 3 korte piepjes”.
3. Vertel ons ook of het patroon zich steeds op dezelfde manier herhaalt.
4. Maak eventueel een korte video met geluid; schakel de pc daarna uit en start niet eindeloos opnieuw op.

Dat geeft ons in de werkplaats een waardevolle eerste aanwijzing voor de diagnose.

Dan zit de oorzaak vaak in de software, de opslag of de manier waarop het systeem probeert op te starten. Denk bijvoorbeeld aan een mislukte Windows-update, beschadigde systeembestanden of een harde schijf of SSD die problemen begint te geven.

Wat u zelf kunt doen: minder dan u denkt, en dat is bewust

Voer niet zomaar een herstel- of resetprocedure uit. Vooral “Deze pc opnieuw instellen” kan, afhankelijk van de gekozen optie, gevolgen hebben voor uw bestanden en geïnstalleerde programma’s.

Staan er alleen bestanden op die u kunt missen? Dan kunt u proberen de Windows-herstelomgeving te openen.

1. Houd zodra het Windows-logo verschijnt de aan/uit-knop ingedrukt tot de pc uitgaat.
2. Doe dit twee keer.
3. Start de pc daarna een derde keer op; Windows kan dan automatisch de herstelomgeving openen.
4. Kies daar eerst voor “Opstartherstel”. Andere herstel- en resetopties kunnen gevolgen hebben voor uw bestanden, programma’s en instellingen.

Weet u niet precies wat een optie doet? Kies dan niets en laat ons eerst naar de pc kijken. Lukt het niet? Dan kunnen wij Windows voor u herstellen, waarbij we uw bestanden waar mogelijk behouden.

Dan kan oververhitting de oorzaak zijn, bijvoorbeeld door een dikke laag stof, een ventilator die niet goed draait of problemen met de koeling. Ook een haperende of overbelaste voeding, een probleem met het moederbord of een andere hardwarefout kan hetzelfde gedrag veroorzaken.

Een grondige reiniging en, als dat nodig is, het vervangen van de koelpasta kunnen bij een koelprobleem veel verschil maken. Maar eerst moet worden vastgesteld wáárom de pc zichzelf uitschakelt. Alleen schoonmaken en koelpasta vervangen is geen oplossing als de oorzaak ergens anders zit.

Bent u gamer? Dan verdient uw videokaart extra aandacht

De klassieker uit de werkplaats: de pc is drie jaar niet van binnen schoongemaakt, de koelribben van de videokaart zitten potdicht met stof, en daar komen dan sessies van vier, vijf uur gamen bovenop. Zo kan de temperatuur tijdens belasting steeds verder oplopen en komt de koeling onder druk te staan.

Meestal zijn er al eerder signalen: de ventilatoren gaan steeds harder draaien, het beeld vertoont tijdens het gamen vreemde strepen of blokjes, of de pc valt juist tijdens een zware game uit. Dat zijn geen bewijzen dat de videokaart te warm wordt, maar wel duidelijke redenen om de koeling en hardware te laten controleren.

Onthoud deze vuistregel: gaat het juist mis wanneer de pc hard moet werken, dan zijn warmte en voeding belangrijke eerste verdachten. Maar ook geheugen, videokaart, processor en software kunnen problemen onder belasting veroorzaken.

En daarmee zijn we bij de tweede gamer-klassieker: een videokaart die meer van de voeding vraagt dan die voeding betrouwbaar kan leveren. Een zware videokaart combineren met een lichte, verouderde of kwalitatief slechte voeding kan onder belasting voor crashes en instabiliteit zorgen. Bij een nieuwe videokaart hoort daarom ook een voeding die voldoende vermogen én de juiste kwaliteit en aansluitingen heeft.

Noteer de stopcode die op het scherm staat (bijvoorbeeld “CRITICAL_PROCESS_DIED”). Die code geeft ons een belangrijke aanwijzing, maar is op zichzelf nog geen diagnose.

De oorzaak kan van alles zijn: van een probleem met een driver of beschadigde systeembestanden tot haperend werkgeheugen, een defecte SSD of harde schijf, of andere hardware die niet goed functioneert.

Komt het blauwe scherm steeds terug, zeker tijdens een bepaalde handeling zoals opstarten, gamen of het openen van een programma? Noteer dat dan ook. Dat helpt bij de diagnose. Keert het blauwe scherm regelmatig terug, dan is een grondige diagnose verstandig.

Bij een schijf die mogelijk defect is, kan elke extra startpoging het verschil maken tussen alles terug en alles kwijt. Voorkom daarom dat herstelacties uw foto’s of documenten overschrijven.

1. Maak geen fabrieksherstel en geen “Deze pc opnieuw instellen” zonder back-up.
2. Installeer Windows niet opnieuw over de bestaande schijf.
3. Hoort u tikkende, klikkende of krassende geluiden? Zet de pc direct uit en laat de schijf met rust.
4. Vraag ons eerst om uw data veilig te stellen vóórdat de reparatie begint.

Meestal valt het mee: bij een defecte voeding of een moederbordprobleem staan uw bestanden doorgaans nog gewoon op de schijf. Zelfs bij een defecte schijf is data recovery in veel gevallen mogelijk. Hoe eerder u stopt met verdere opstartpogingen, hoe groter de kans dat uw gegevens volledig kunnen worden hersteld.

1. Haal de stroom volledig los en houd de aan/uit-knop 30 seconden ingedrukt. Zo ontlaadt u de reststroom. Sluit de pc daarna weer rechtstreeks op het stopcontact aan. U kunt de monitor op dezelfde manier even volledig van de stroom halen en daarna opnieuw aansluiten.
2. Koppel alle randapparatuur los: usb-sticks, printers, externe schijven en andere usb-apparaten. Laat alleen het toetsenbord, de muis en de monitor aangesloten.
3. Probeer de pc opnieuw op te starten.
4. Controleer de beeldkabel en de ingangsinstelling van uw monitor. Controleer ook of de kabel aan beide kanten goed vastzit en probeer, als u die heeft, een andere kabel of video-uitgang.
5. Lukt het opstarten van Windows niet? Voer dan niet zomaar een herstel- of resetprocedure uit. Staan er belangrijke bestanden op de pc, zet hem dan uit en neem contact met ons op.
6. Noteer wat u ziet en hoort: lampjes, piepjes, foutmeldingen en wat de ventilatoren doen. Vertel ons ook wat er precies gebeurt nadat u op de aan/uit-knop drukt. Daarmee helpt u de diagnose enorm vooruit.